Gagrule.net

Gagrule.net News, Views, Interviews worldwide

  • Home
  • About
  • Contact
  • GagruleLive
  • Armenia profile

1918 AYAN MECLİSİ’NDEN, BU GÜNE SÜREGELEN BELGE VE SOYKIRIM TARTIŞMALARI

March 27, 2015 By administrator

By ZEYNEP TOZDUMAN

ZEYNEP TOZDUMAN

ZEYNEP TOZDUMAN

24 Nisan soykırımının yüzüncü yılına ramak kala Türkiye’de soykırım tartışmaları, 1918’de soykırımın faillerinin yargılanması için kurulan Ayan meclisi ve Osmanlı meclis-i mebusan’ında ve Divan-ı Harp mahkemelerinde yaşanan tartışmalarından bile bu günkü hükümet, çok daha geri durumdadır. Avrupa ve dünyanın bir çok parlamentolarında ve uluslar arası kurum ve kuruluşların soykırımı tanıması ile hızlanan bir süreçte Türkiye, inkar yöntemiyle soykırımı hala ısrarla örtme peşindedir. Geçmişimizin karanlık ve kirli yönleriyle yüzleşmek bizi daha ileri bir Türkiye’ye götürmesi için olmazsa olmazımızdır.

Neden kirli tarihimizle yüzleşmekten bu kadar korkuyoruz diye sorduğumuzda; o kadar çok neden var ki. Bir kere Soykırım, hukuksal olarak yeniden yargılanırsa, açığa çıkacak cinayetlerden dolayı ”suçlanmak ”, ve buna bağlı olarak ”cezalandırılmak korkusu”. Ermeni soykırımı üzerine ülkede konuşulmaya başlanırsa, ulus devletin kurucuları olan önderlerimizin ve devletin üst düzeyinde önemli görevler yapmış kamu veya özel şahıslardan büyük bir kısmının Ermeni katliamlarına katıldığı ve Ermeni mallarının yağmalanması sonucu zenginleştiği gerçeği ortaya çıkacaktır. Bunun yanı sıra yıllarca bizlere ulusal kahraman diye yutturduklarının özünde katil ve hırsız olduğu açığa çıkacaktır.

İTC.’den kirli mirası devr alan genç Cumhuriyet, 1915 Soykırımı ile hesaplaşmadığı için günümüze değin hemen hemen her güne denk düşen katliamlarla varlığını idame ettirmiştir. 1918’de Avrupanın da baskısıyla kurulan Ayan meclisi, Osmanlı Meclis-i-mebusan ve Divan-ı Harp yargılamalarında kararlı- gerçek ve adil bir yargılama şansına sahip olsaydık eğer bu gün bu utançla yaşıyor olmazdık.

Ayan meclisi İlk oturumda, milletvekilleri tanınmış ittihatçı liderlerden savaş dönemi Dışişleri ve Adalet Bakanlıkları görevlerinde bulunmuş olan Halil Menteşe’yi, Hacı Adil (Arda)’nın yerine Meclis-i Mebussan reisi olarak seçtiler. Tanınmış ittihatçı gazeteci Hüseyin Cahit (Yalçın) da reis vekilliğine seçildi. Sultan, Ayan ve Meclis’in ortak toplantısında yaptığı açılış konuşmasında, içinde bulunan karanlık atmosferin bilincinde olarak, ” Cenab-ı hakkın… Müşkül mesaimizde muvaffakiyet ihsan buyurmasını temenni…(ederim)”, diyordu.48

Fuad Bey’in 4 Kasım tarihinde Divan-ı Ali kurulması doğrultusunda verdiği önerge kabul edilmiş olmasına rağmen herhangi bir sonuç elde edilemedi. Osmanlı Meclisi’nin 31. maddesine göre, böyle bir mahkemenin kurulmasına karar verecek olan meclis 21 Aralık 1918 tarihinde bir padişah iradesiyle kapatıldı. Kanun-ı Esasi’nin 7. maddesine göre padişaha böyle bir yetki veriyordu. 71

Osmanlı Kanun-ı Esasisi’nin 60. maddesine göre, Ayan Meclis üyeleri, Meclis-i Mebusan’ın üçte bir üye sayısını geçmemek koşuluyla, sultan tarafından seçiliyordu. Bu seçim döneminde 265 milletvekili olmasına rağmen Ayan Meclisi üye sayısı 48 idi ve bunlardan 45’i aktif olarak görev yapıyordu. Eski ittihatçı liderlerden Ahmet Rıza, Ayan Meclisi Reisliği’ne seçilmesini takiben Ayan’- ı açış nutkunu okudu. Ahmed Rıza, Meclis’te Ekim- Aralık 1915 döneminde, Talat Paşa hükümetinin savaş dönemi Ermeni politikalarına karşı, dört farklı vesile ile yiğitçe meydan okumuştu. Bunların ilki 4 Ekim 1915 ( 21 Eylül 1331 ) tarihindedir. Bu oturumda Ahmed Rıza, sürüldükleri yerlerde yaklaşan kışın şiddetiyle karşı karşıya kalacak, sefalet ve çaresizlik içindeki yüz binlerce kadın, çocuk ve yaşlı için merhamet talebinde bulunmuş; Sürgünlerin ya evlerine geri dönüşlerine ya da istedikleri yerlere yerleştirilmesine izin verilmesini istemişti. Ayrıca, bir kanun önergesi vererek, kanunsuz ve ahlaka aykırı olarak tanımladığı ve ”Emval-ı Metruke”olarak bilinen Ermenilerin geride bıraktıkları malların nasıl kullanılacağına ilişkin olarak çıkartılan geçici kanunun uygulanmasının ertelenmesini istemişti.

Soykırım meselesi ülkemizde gündeme her geldiğinde sürekli bizim arşivlerimiz açık konuyu tarihçilere bırakalım diyen hükümet bu raporları bilmiyor mu? Acaba. Soykırım inkarcıları; Ayan meclisinin raporlarını, Divan-ı Harp’in mahkeme tutanaklarını, gizli şifreleri, Talat Paşanın özel genelgelerini ve bu arşivleri tarayan araştırmacıların/ tarihçilerin kamuoyunla paylaştıkları kitap, resim, sözlü tanıklık ve belgelere bakmıyorlar, adeta soykırım tezlerini çürütmek için ellerinden geleni yapıyorlar.

Ayrıca hiç belge olmasaydı bile bu ülkenin en kadim halklarının; bir zamanlar her dört kişiden birinin müslüman olmayan halklardan oluştuğu, nüfus istatistik bilgilerinden bilinmesine rağmen, bu gün nasıl oluyor da toplam nüfusunun içindeki payı 70 bin civarında oluyor, bunu sorgulasınlar yeter. Talat Paşanın 1915 soykırımı sırasında ve devamında Hristiyan halkların nüfusunu neden %5’le sabitlemek istediği sorusu bile bizi soykırımın nasıl yaşatıldığına götürür. Bizim varlığımız, onların yokluk sebebidir.

4 Kasım 1915 tarihli rapora göre Talat’ın baskısıyla ( Meclis’e Ermeniler lehine propaganda devam ederse, Ermenilere karşı daha sert önlemler alacağı tehdidi ve hükümet hakkında hükümet aleyhine soru önergesi vermekten vazgeçerseler, hükümet Ermenilere karşı tutumunu yumuşatma sözü verdi ) yüzünden Ahmed Rıza ve arkadaşları bu teklifi kabul etmişlerdir.”77

1918 tarihinde çalışmaya başlayan, Ayan Meclisi’nin açılışı vesilesiyle yaptığı konuşmada Ahmed Rıza’nın hatırlattığı konulardan birisi, ”vahşiyane öldürülen Ermeniler”in ruhlarını şad etmekti.78 iki gün sonra emekli asker Osman Paşa, Ahmed Rıza’yı Türkleri ve Kürtleri kurbanları arasında saymaması nedeniyle eleştirince, Rıza suçlamalarında bir adım daha ileri gitti ve Ermenilerin ”devlet eli ile ” uygulamaya konan ”resmi”bir politika sonucu imha edildiklerini açıkladı.79

Aynı oturumda bir başka Ayan azası, Damat Ferid, Ermenilerin sanki bir başka yere göç ettirilip yerleştirildikleri gibi yanlış bir kanaat uyandırdığını söyleyerek ”tehcir” kelimesinin kullanılmasına itiraz etti. .Tehcir yerine zorla yerlerinden edilmeyi daha iyi anlatan tedip (haddini bildirme ) kelimesinin kullanılmasının daha uygun olacağını savundu. Aynı konuşmada sözlerine, bu felaketin 800.000 Ermeni’nin imha edilmesi ile sonuçlandığını da eklemiştir.80

Hukuki olarak elinde fazla yetkisi olmamasına rağmen, Ayan Meclisi konu hakkında benzeri girişimlerde bulunmaya devam etmiştir. 21 Kasım 1918 tarihli oturumunda Başkan Ahmed Rıza yeni bir önerge daha okur. Divan-ı Ali kanalıyla hukuki soruşturma yapmanın çok fazla zaman alacağını, bunun yerine seri olarak yargılamaların yapılabileceği kamusal hukuk alanının tercih edilmesi gerektiğini söyler. Aksi takdirde tüm deliller yok olmaya mahkûm olacaklardır. Mesele sadece siyasi otoritenin hataları ile sınırlı bir mesele değildir ve ayrıca ”katliam, aleni şekavet, masuniyet-i şahsiyyeye ve emval ve mesakine tecavüz gibi” suçlar da işlenmiştir. Bu suçların soruşturulması doğrudan kamu hukukunun alanına girmektedir. Çünkü ”bilcümle Osmanlılar hakkında birçok efal ve cinayet dahi irtikab edilmiş ve bilhassa Arap, Ermeni, Rum vatandaşlarıma şimdiye kadar Tarih-i Osmanî’de emsali görülmedik mezalim icra olunmuştur.” İşlenen suçlar, ” cinayet-i şahsiye” olarak soruşturulması gereken cinayetlerdir ve amme hukuku alanında savcıların soruşturma yapması ve suçluların ”pençe-i adalete” teslim edilmeleri şarttır.86

Ahmed Rıza’nın bu konuşması üzerine söz alan Ayan üyelerinden Osman paşa, neden sadece ittihatçı yöneticiler suçlanmakta, tüm Türklerin olayın dışında tutulması gerektiğini savundu. Diğer bir Ayan Meclisi üyesi de niçin kurbanlar arasında niçin Türklerin failler olarak sayılmadığının sorulması üzerine bir soru yönelttiler. Ahmed Rıza cevabında, ” ben memlekette cinayetin faili olarak ittihad ve Terakki’yi veyahut diğer bir unsuru tanımam. Yalnız kuvvet-i icraiyyeyi tanırım… Harpten, cinayetten hükümet-i icraiyye mesuldür”, der. Eğer cinayetlerden bir çete veya başkaları sorumlu olsalar bile, buna Müsaade etmiş olmakla gene kabahatli olan hükümettir. Niçin Türkleri kurbanlar içinde saymadığı sorusuna da cevaben: ”Hükümet… Maatteessüf Türk hükümeti olduğu için, Türkün çektiklerini ortaya koymadım. Evet, onlar da mazlumdur. O hükümet Türk’e de acımamıştır.”

Bu tartışmalar sırasında olaylar konusunda en ifşa edici ve bu anlamda en suçlayıcı açıklama kıdemli devlet adamı Reşid Akif Paşa tarafından yapılır. Akif Paşa, savaş sonrası oluşturulan ilk kabinede Şura-yı Devlet reisi olması sıfatıyla görev yaptığını ve bu sırada iki tür belge ile karşılaştığını söyler. Bunlardan birisi dâhiliye nezaretince verilen ve vilayetlere tebliğ edilen tehcir emridir. Diğeri ise İttihad ve Terakki Merkez-i Umumi tarafından alınmış ve tüm bölgelere yollanmış olan imha emridir. Reşid Akif Bey’in ifadesi ile ‘’ Bu emr-i resmiyi takiben ise çetelerin ifayı vazife-i meluneyye şitap etmesi için Merkez-i Umumi tarafından her cihete evamır-i menhuse tamim olunmuştur.’’ Bu emir üzerine ‘’çeteler meydan alınmış ve mukatele-i zalime yüz göstermiştir.’’ Reşid Akif Paşa İttihad ve Terakki’yi kastederek, ‘’Yalnız dört sene değil, on senedir âlem-i İslamiyyeti, cihan-ı insaniyyeti tarumar eden bir hain kitle var(dır).89

2 Aralık tarihli oturumda Damad Ferid Paşa, mebusların çoğunun ya ittihad ve Terakki Fırkası üyesi ya da onun ateşli savunucuları olduklarını iddia eder. Ferid Paşa’ya göre, Divan-ı Ali, İttihad ve Terakkicilerin vakit kazanmak amacıyla başvurdukları bir taktik idi ve bunlara ‘’ bu gafilâne maharetlerin vakti geçtiğini’’ hatırlatmakta fayda vardır. Bu nedenle, Divan-ı Ali konusunda yapılan girişimlerin yeni seçimlerin yapılmasından sonrasına ertelenmesi önerisinde bulunur. Ona göre soruşturmalar Divan-ı Harb-i Örfi’lere aktarılmalıdır.

Ferid Paşa tüm bu düşüncelerini önerge olarak dile getirmiştir. Ferid Paşa’nın önergesine cevap amacıyla bir konuşma yapan Çürüksulu Mahmut Paşa savaş dönemi hükümetinin işlediği siyasi suçun bir tek harbe girmekten ibaret olmadığını, ‘’ harbin ve memleketin suret-i idaresine ait’’ birçok başka suçun da işlenmiş olduğunu söyler. Bu cinayetleri şöyle tanımlar: ‘’Gerek Ermeni, Rum gibi gayri Müslim ve gerek Müslim unsurlar hakkında irtikap olunan mezalim ve cinayet ekseriyetle o vakit mevki-i iktidarda olan kabinenin bazı aza-yı faalesi tarafından tasmim (tasarlanmış) ve tanzim ve aledderecat ( sırasıyla) bir takım alat ile çeteler denilen Teşkilat-ı Mahsusa vasıtasıyla icra edilmiştir.’’ Çürüksulu Mahmud Paşa’nın argümanı, bu suçları işleyenlerin savaş döneminde hükümet üyesi olma sıfatları vardır ve bu nedenle Divan-ı Ali’ce yargılanmaları gereklidir. Çünkü söz konusu olan bir idari suiistimaldir. Mahmud Paşa bu tezine örnek olarak’da Trabzon vilayet sınırları içerisinde gündeme gelen Ermenilerin denizde boğulmaları örneğini gösterir. Paşa’ya göre Trabzon vilayetinde yapılan cinayetlerin asıl sorumlusu Trabzon valisidir. Ordu kazasının Müslüman ileri gelenleri vali nezdinde kazadaki Ermenilerin yerlerinde bırakılmaları için girişimlerde bulunurlar. Fakat girişimler boşa çıkar çünkü vali kendilerini açıktan tehdit eder ve ‘’sizi kahr ve tenkil ederim’’, der. Vilayetteki tüm cinayetler vali ve İttihad ve Terakki Fırka katib-i mesulü (Yenibahçeli Nail) tarafından işlenmiştir. Mahmud Paşa’nın altını çizmek istediği nokta, cinayetlerin ‘’merkezden evamire tevfikan birkaç vali ile alat ve vesait-i icraiyyeleri olan memurin ile çeteler tarafından icra’’ edilmiş olduğudur.

Tartışmalar, Ayan üyelerinin, bakanın yaptığı açıklamaların yarattığı hayal kırıklığı altında, tüm bu girişimlerin olası sonuçları konusunda endişelerini dile getirmeleriyle son bulur. Ferid Paşa, üç hafta içinde bu cinayetlerin milletle alakası olmadığının Avrupa’ya mutlaka ispat edilmesi gerektiğini söyler, aksi takdirde ‘’hakkımızda sadır olacak hüküm pek ağır olacak ve son nedamet de fayda vermeyecektir.’’Ona göre, tüm ‘’ bu mezalim ve cinayetin mesuliyeti birkaç serseriye ait’’dir. Ayan’dan Hüseyin Hüsnü Paşa, 19. Yüzyılda Şam’da meydana gelen olayların soruşturması sırasında Keçecizade Mehmed Fuad Paşa’nın davranışlarının örnek alınması gerektiğini söyler. 1860’larda Lübnan’da Hıristiyanlara karşı işlenmiş benzeri suçlarla ilgili olarak Fuad Paşa, uzun uzadıya kanun prensipleri ile uğraşmamış’’, bölgeye giderek orada bir ‘’ mahkeme-i aliye’’ teşkil ederek suçluları asmıştır. Bilindiği gibi Fuad Paşa, olaylarla ilgisi olduğu iddia edilen 167 kişiyi idam etmiştir.92

Ayan meclisindeki tartışmalarda yapılan ifşaatlar içerisinde bir tanesi de Ermeni Ayan üyesi Azaryan’a aittir. 21 Kasım tarihli oturumda Reşid Akif Paşa, Ermeni konvoyların öldürülmeleri ile ilgili bölgelere yollanan gizli emir ile ilgili bilgiyi vermesinden sonra, Azaryan, İstanbul Polis Müdürü Osman Bedri ile Birinci Cihan Harbi sırasında yaptıkları bir konuşmayı aktarmıştır. Bir başka Ayan üyesi Zareh Dilber’in de hazır bulunduğu konuşmada Polis Müdürü Azaryan’a şunları söylemiştir: ‘’Siz Ermeniler kabahatsizi kabahatliden biz mi ayıracağız zannediyorsunuz. Hepsini bir suda yıkadık.’’94

Ayan meclisi tarafından oluşturulan Encümen-i Mahsus 9 Kasım’da çalışmalarına son verir ve sonuç bir rapor olarak Ayan’ın 14 Kasım tarihli oturumunda açıklanır. Komisyon Çürüksulu Mahmud Paşa’nın elindeki malzemelerin yayınlanmasına karar vermiştir. Ayan üyeleri eski Nazır Reşid Akif ve tanınmış tarihçi Abdurrahman Şeref böyle bir yayının yapılmasında ısrarlı olmuşlardır. Fakat Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nın 21 Aralık 1918’de kapatılması ile birlikte Ayan’daki bu girişimlerden hiçbir sonuç alınamaz ve tüm çabalar boşa çıkar. Meclis-i Mebusan ise, Kanun-ı Esasi’nin 31. Maddesi gereği, görevlerini kötüye kullandıkları suçlaması ile hükümet üyeleri hakkında hukuki soruşturma yapılmasına karar verdi. Bu soruşturmanın ilk ayağı Meclis’in 5. Şubesi’ni bu işle görevlendirmek oldu.

Soruşturma ve araştırmalarını sürdürmek amacıyla Meclis-i Mebusan’ın, sadece 2 şube ve 7 encümeni olan Ayan Meclisi’nin aksine, 5 şube ve 21 encümeni bulunuyordu. Meclis- i Mebusan’da karar altında alınan savaş dönemi hükümet üyelerini soruşturma görevi bu şubelerden birisine verilmiştir. 5 şube’de görev yapan 45 üyenin ‘’tamamı, 1915 yılında İttihad ve Terakki’nin gösterdiği adaylar arasından seçilmişti.’’95

Nitekim, 1914’te oluşan ve son Meclis-i Mebusan mebusları, iddia edildiği gibi seçimle değil, 1918 Kasım’nda Abdullah Cevdet’in bir yazısında söylediği gibi %95’e varan bir çoğunlukla atama yoluyla gelmişlerdi. 96

Çoğunluğu İttihad ve Terakki mensubu olan 5.Şube üyeleri arasında, Ermeni tehcir ve öldürmelerine ilişkin tüm sorular tamamıyle Arap üyeler tarafından soruldu. Özellikle Adliye Nazırı İbrahim Bey’in sorgusu, Ermeni soykırımının saklı kalmış bazı vechelerinin açığa kavuşmasına yardımcı olmuştur. Nazır İbrahim Bey, her ne kadar hükümetin cinayetlere karışmış olduğunu inkar ettiyse de, istemeyerek bu katliamı kanıtlayan bazı bilgiler aktardı. Arap Mebusu Ragıp Neşaşibi, Talat’ın 13/26 Mayıs 1915 tarihli geçici tehcir kanununun, hükümetçe Meclis-i Mebusan’ın onayına hiçbir zaman sunulmadığı yolunda İbrahim Bey’i sıkıştırınca, nazır hileye başvurma yolunu tercih etti ve her iki meclisin de bu kararı onayladığını söyledi. 21 Eylül/4 Ekim 1915 tarihinde sadrazamlık makamı Ermenilerin tehciri ile ilgili layihanın ( geçici kanun ) gerekçesini ( esbabı mucibe) içeren bir teklifi (tezkere-i samiye ) meclis başkanlığına sunmuştur.

Ayrıca Nazır İbrahim Bey, sorgu sırasında, Ermenilere yönelik kötü muamele ve cinayetlerden çok geç haberinin olduğunu söyledi.Said Halim, ne Talat’ın ne de Enver’in kendisini dinlemediklerini, Enver’in, sorduğu her soruya, ‘’mesulü benim’’, deyip geçiştirdiğini, Talat’ın ‘’istediğini yaptığını’’söyledi.

Kemalist cumhuriyetinin kurucu Mustafa Kemal, meclisin açılışının ikinci günü, 24 Nisan 1920’de yaptığı bir konuşmada Ermeni katliamından ”utanılacak bir eylem” olarak söz etti. On iki gün sonra, Ordu Komutanı Kazım Karabekir’e gönderdiği bir mesajda, ”yeni bir Ermeni katliamı ” ihtimali karşısında duyduğu endişeyi dile getirirken, açıkça ”katliam”kelimesini kullandı. Mustafa Kemal’in bu katliamları kabul etmesi, katliam kurbanı Ermenilerin toplam sayısının 800.000 olduğunu açıkca söylemesiyle bu tavır özel bir anlam kazandı.197

Ne var ki aynı Mustafa Kemal, 1 Mart 1921’de Millet Meclisi’ne yıllık raporunu sunarken, 350 milletvekilinden 68’inin İstanbul Meclisi’nden gelen eski mebus ve 12’sinin eski Malta sürgünlerinden olduğunu açıklayacak ve Ermeni katliamı ile ilgili ”Türkiye’nin kendi topraklarında Türk uyruklarının işledikleri suçların yabancı bir mahkeme tarafından yargılanması” fikrine kesinlikle itiraz edecekti. Bunun yerine, Türkiye savaş suçlarına karşı iç hukuk yollarına başvurulmasını öneriyordu.201

İTC’nin mirasını devr alan Mustafa Kemal’in Ermeni soykırımı için meclisin ilk açıldığı dönemde Avrupaya şirin görünme adına bile olsa ”katliam” dediği sonradan geri adım attığı katliam sözcüğünü telafuz etmesi, raporlarda yer alması, soykırım değil de nedir?

Geçmişte bu topraklarda yaşatılan, kanla kurulan cumhuriyet’den günümüze değin soykırım sürekli inkar edildi ve her nasılsa katliam yapan İTC ve uzantısı Cumhuriyet, Ermeni halkını bu güne değin hep bir iç düşman olarak gördü/görmeye de devam ediyor. Bu iç düşman politikaların yansıması olarak 1915 soykırımı ise hala sürüyor. Barışsever Hrant Dink’in katledilmesinde, Sevag Balıkçı , Maritsa Küçük v.b. Gibi cinayetlerde hala adil bir yargılamanın olmaması devletin Ermeni halkına bakış açısıdır. Geçtiğimiz günlerde Hayko Bağdat şahsında Ankara Büyük şehir Belediye başkanı Melih Gökçek örneğinde olduğu gibi devlet erkanın Ermeniliği küçük gören, aşağılayan, varlıklarına bile tahammül edemeyen, ırkçı, ötekileştirici, nefret suçu kapsamında olan açıklamalara ise sürekli tanık oluyoruz. Bunlar belge değil de nedir sizce ?

1915 Soykırımının üzerinde yüz yıl geçti… Yüzyıllık bir yara…. Yüzyıldır yas yaşayan halklara hala umut olamayan, Ermeni yurttaşlarına yaşam hakkını bile garanti edemeyen, hala özür dilemekten itina ile sakınan sözde ileri bir Türkiye’de yaşıyoruz.

ZEYNEP TOZDUMAN

48- Necmettin S.Sılan, ”İkinci Meşrutiyette Divan-ı Ali Hareketleri”,2.kısım

71- Friedrich von Kraelitz- Greifenhourst,

77- A.g.e..,s.269.Rıza’nın Ermeni Sürgünler lehine verdiği soru önergeleri için ayrıca bkz.Yusuf Hikmet Bayur, Türk İnkilabı ( d.n.64),s.46-7;Akşin, İstanbul Hükümetleri, s.44-5; Tarık Zafer Tunaya, Türkiye’de siyasal Partiler,

78-Meclisi Ayan Zabıt Ceridesi, Devre 3, c.1. İçtima senesi 5,2.oturum, 19 Ekim 1918,s.8

80- Taner Akçam, İnsan hakları ve Ermeni sorunu, imge Kitabevi, 1999,s.418

86 Meclisi Ayan ( d.n.78),11.oturum,21 Kasım 1918, s.117

89- A.g.e.,s.122,123

. 92- Vahakn N. Dadrian, History of the Armenian Genocide ( d.n.25),s.23

94-A.g.e., 11.oturum, 29 Kasım 1918,s.123.

95-Zeki Sarıhan,’’1914-1918 Savaş Kabineleri Üyelerinin görüşleri’, Saçak, sayı 40 (Mayıs 1987): 23,

96- Aktaran Orhan Koloğlu, İctihad, 7 Kasım 1918.

197- ”Rauf Orbay’ın Hatıraları'( d.n.18),S.179

201- Mustafa Kemal,Nutuk ( İstanbul:1963),(İngilizce Metin)s.497

– ”TEHCİR VE TAKTİL” , Dİvan-ı harb-i örfi zabıtları, İttihad ve Terakki’nin yargılanması 1919-1922 , Derleyenler; Prf. Dr. Vahakn N.Dadrian- Taner Akçam

– Ermenilerin Zorla Müslümanlaştırılması , Sessizlik, İnkar ve Asimilasyon, Taner Akçam

Share this:

  • Share on Facebook (Opens in new window) Facebook
  • Share on X (Opens in new window) X

Like this:

Like Loading…

Filed Under: Articles, Genocide Tagged With: SOYKIRIM

Israel recognized Armenian Genocide, Pashinyan in Panic

By Wally Sarkeesian Breaking News: Nikol Pashinyan / Նիկոլ Փաշինյան in Panic Israel’s reported move toward official recognition of the Armenian Genocide has sparked significant discussion. If the Knesset ultimately approves such recognition, it would mark an important development in Israeli-Armenian relations. Today, the major Turkish newspapers are framing Israel’s move in noticeably different ways […]

Secret 1920 Document Reveals Turkey’s Plans — Just as Today, to Eliminate Armenia

Secret 1920 Document Reveals Turkey’s Plans — Just as Today, to Eliminate Armenia

November 9: The Black Day of Armenia — How Artsakh Was Signed Away

By Wally Sarkeesian November 9 is set to become a day of mourning in Armenian history — not only for the loss of territory but for the collapse of political accountability at the highest level of the state. The events surrounding the November 2020 war in Nagorno-Karabakh, and the subsequent agreements signed by Prime Minister […]

Chronological: How Pashinyan Misled the Armenian People and Handed Artsakh to Azerbaijan — Step by Step

By Wally Sarkeesian 1. Initial Promises (2018–2019)When Nikol Pashinyan first came to power after the 2018 “Velvet Revolution,” he presented himself as a democrat and a defender of national interests.He repeatedly stated that he had no right to decide Artsakh’s fate because he was not elected by the people of Artsakh.He emphasized that Artsakh must […]

Enjoy the stench of “Real Armenia”: Hayk Demoyan

By Wally Sarkeesian, Former director of the Genocide Museum-Institute Hayk Demoyan wrote: “Enjoy the stench of “Real Armenia.” It will linger for a long time, and never turn around to find out where that stench comes from. It comes from each of us – the educated, the uneducated, the famous scientist, and the ordinary citizen. […]

Trusting Turks or Azerbaijanis is itself a betrayal of the Armenian nation.

Trusting Turks or Azerbaijanis is itself a betrayal of the Armenian nation. History shows us why: Armenians once lived across what is now called Turkey, the Ottoman Empire, which was originally Armenian lands. Then came the occupation, and we know the result—a systematic genocide that killed 1.5 million Armenians. In Azerbaijan, too, Armenians once numbered […]

Pashinyan’s Betrayal Dressed as Peace

Pashinyan’s Betrayal Dressed as Peace Armenians were promised peace. Instead, they got surrender. “Effective leadership, not just military might, defines a nation’s security. For three decades, Armenia’s capable leadership secured Artsakh and its borders, deterring aggression. Yet, a change in leadership in 2018 led to the capitulation of these gains, forcing a challenging peace upon […]

Turkey’s Dark History: Can Armenia or Any Country Truly Trust It?

By Wally Sarkeesian Armenia is being urged to make peace with Turkey — but history and reality make that a difficult path to believe in. Turkey still refuses to acknowledge the genocide of 1.5 million Armenians, a denial that casts a long shadow over any so-called reconciliation. Meanwhile, in the present, Turkey remains locked in […]

The Magnitude of Pashinyan’s Crime Against Artsakh: Beyond Human Imagination

Wally Sarkeesian 241 villages,  13,550 homes (30% of them more than a century old),  11,450 apartments,  60 kindergartens,  15 factories,  200 cultural houses,  9 cultural centers,  23 museums,  232 schools,  7 colleges,  4 universities, and 11 art schools. Also left behind in Artsakh:  400 medieval cemeteries,  385 churches,  60 monastic complexes,  2,385 khachkars (stone-crosses),  5 […]

(no title)

The September 19th & 19th: A Dark Mark on Armenian History Turkish crime repeated Dates often carry symbolism. For Armenians, two “19ths” stand as wounds carved into the nation’s soul: January 19, 2007 and September 19, 2023. On January 19, journalist and intellectual Hrant Dink was assassinated in front of the Agos newspaper office in […]

From Ankara to Yerevan: The Erdoğan Blueprint Behind Pashinyan’s Rise

By Wally Sarkeesian When Armenian Prime Minister Nikol Pashinyan visited Istanbul earlier this year, Turkish President Recep Tayyip Erdoğan handed him a copy of his book. To most observers, it was a symbolic diplomatic gesture. But to those watching closely, the moment carried a deeper meaning: Pashinyan’s political career had already followed Erdoğan’s blueprint step […]

A Nation in Peril: Anything Armenian pashinyan Dismantling

By Wally Sarkeesian A Nation in Peril This is not simply mismanagement. It is not mere corruption. What we are witnessing is a coordinated and systematic destruction of Armenia’s foundations—its land, its faith, its history, and its pride. No Armenian leader, not even in times of foreign invasion, has inflicted such comprehensive damage. For the […]

Draft Letter to Armenian Legal Scholars / Armenian Bar Association

Subject: Request for Legal Action Regarding Prime Minister Nikol PashinyanDear Esteemed Scholars and Members of the Armenian Bar Association, I am writing to you out of deep concern for the Republic of Armenia, the Armenian nation, and the future of our people. The actions of Prime Minister Nikol Pashinyan raise urgent legal, constitutional, and moral […]

“My Mother’s Tears: The Unending Genocide”

By Wally Sarkeesian Armenian Genocide, Artsakh Genocide, Now Gaza Genocide, by Turkey, Azerbaijan, Israel I created Gagrule.net in 2000, not because of politics, not even because I am Armenian, but because I grew up with my mother’s tears. Every time she heard a song, she would burst into tears. “This was my cousin’s song… this […]

Opinion | Haaretz Editorial Israel’s Fingerprints Are All Over the Ethnic Cleansing in Nagorno-Karabakh

The Armenians fleeing Nagorno-Karabakh en masse still remember the first years after the Soviet Union fell apart, when their community suffered war and mass slaughter.  But they also remember the more distant history of the genocide perpetrated against their countrymen by the Ottoman Empire. Consequently, they are rightly unwilling to rely on the mercy of […]

Pashinyan Falsely Blames Armenia’s Problems On the Trauma from the Genocide of 1915

By Harut Sassounian, With each passing day, Prime Minister Nikol Pashinyan’s statements contradicting Armenia’s national interests are getting increasingly alarming Pashinyan started by denigrating Mt. Ararat, the preeminent Armenian symbol. He then mocked Armenia’s coat of arms, questioning why there is a lion on it, claiming that there are no lions in Armenia. With this […]

ARMENIAN GENOCIDE DENIER NIKOL PASHINIAN, ANDRANIK KOCHARYAN

On April 24, the 109th anniversary of the Armenian Genocide, people’s thoughts and prayers always go to the martyrs of the genocide, to the year 1915, to the unquenchable fire of Tsitsernakaberd, to those fateful and difficult times that give reason to think about our current reality and forces to draw parallels with the past, […]

How Joe Biden Lost the Armenian American Vote

By Stephan Pechdimaldji, The 2024 presidential race is shaping up to be one of our country’s most hotly contested elections. With an electorate that has become more polarized than ever, independents and select demographic groups promise to play a more pivotal role in this year’s election. It is why Arab Americans in Michigan raised a lot […]

We Must Keep the Memory and Dream Alive To Recover Artsakh and Western Armenia

By Harut Sassounian, There is a dispute among those who want to struggle for the recovery of Artsakh and those who say that Artsakh is lost forever and that we should forget about it. The latter shameful position is promoted by the current regime in Armenia which is responsible for losing Artsakh and is now […]

Hrant Dink is commemorated at the place where he was shot

Hrant Dink, the founder and editor-in-chief of our newspaper, is commemorated at the place where he was shot on the 17th anniversary of his murder. There are also commemoration events in different cities and countries. The commemoration will take place on January 19 at 15.00 in front of the old Agos office, as every year. […]

Irvine, California Great Park, an Armenian Genocide memorial is in the works

The Orange County Armenian Genocide Memorial Committee hopes to start construction in the first half of 2026, By HANNA KANG, Irvine is getting closer to erecting a memorial dedicated to the victims of the Armenian genocide within the Great Park. Early plans for the memorial, approved by the Great Park Board on Tuesday, Jan. 9, include a potential […]

Investigation: Armenian Fears of a ‘Concentration Camp’ in Nagorno-Karabakh May Have Been Warranted

Newly available satellite imagery suggests a possible basis for rumors Azerbaijan was preparing to imprison the region’s residents. Late last spring, Armenian residents in the disputed territory of Nagorno-Karabakh heard the clamors and loud noises of construction work. At night, from their sleepy village of Khramort, they could see bright lighting and hear screeching noises […]

Armenian Christians attacked in Jerusalem, some in serious condition. “Armenian clerics in Jerusalem are fighting for their lives.”

Over 30 armed provocateurs wearing ski masks and some carrying lethal weapons attacked a group of Armenian bishops, priests, deacons, and other citizens on Thursday morning in the Old City of Jerusalem, according to the Armenian Patriarchate. “A mass and coordinated physical attack was launched,” the Patriarchate wrote in an official letter to the Police and […]

How could one man do so much damage to a nation? and How could such a nation remain muted? video

How could one man do so much damage to a nation?How could such a nation remain muted?How could such a nation endure so much Crime?

BREAKING: Ogun Samast, the Turkish assassin of Agos Newspaper’s Editor-in-Chief, Hrant Dink, released

BREAKING: In a turn of events, Ogun Samast, the individual responsible for the assassination of Agos Newspaper’s Editor-in-Chief, Hrant Dink, in a heinous attack on January 19, 2007, has been released from Bolu F-Type prison. Samast, who was 17 years old at the time of the murder, was apprehended at Samsun bus station on January […]

CSI calls for U.S. action to prevent a new Armenian Genocide

Says it is not too late to combat the malign influence of Azerbaijan and Turkey Christian Solidarity International (CSI) is urging the United States to put its words into action and call the perpetrators of ethnic cleansing in Nagorno Karabakh to account. In a letter to President Joe Biden dated November 9, CSI International President Dr. John […]

“Two Turkish agents with radical views discussing strategies to undermine their own nation’s stability.

A former Georgian president, Mikheil Saakashvili, who was involved in a conflict with Russia that resulted in the loss of significant territory, is currently advising Nikol Pashinyan, the Prime Minister of Armenia. Pashinyan, too, experienced a loss in the Artsakh region during his tenure. They are seeking guidance on managing their relations with Russia. Critics […]

Reuters: Azerbaijan has a list of hundreds of Karabakh Armenians it wants to detain

Azerbaijan has a list of several hundred Armenians from Nagorno-Karabakh whom it wants to detain on charges of various crimes, Reuters reports, citing a “senior diplomat”. “Azerbaijan has a list of “several hundred” Armenians in Karabakh whom they want to detain on charges of various crimes,” the agency reported. Azerbaijan has already detained Ruben Vardanyan, […]

Artsakh: 88,780 forcibly displaced persons arrived in Armenia from Karabakh as of 10 am Friday

As of 10 a.m. Friday, 88,780 forcibly displaced persons have entered Armenia from Artsakh (Nagorno-Karabakh). Nazeli Baghdasaryan, press secretary of the Armenian prime minister, informed about this during the press conference presenting the activities of the respective humanitarian centers that has been set up. “It can be seen from the numeric dynamics that a certain […]

“Vito stays in Artsakh, Samvel Babayan is in Armenia how did he manage to live? Video

Samvel Babayan, a deceptive liar watched the video when he said I am the last one to live but he is first to run now he is the first he is in Armenia. “As if I came to Africa, you are surprised, I came to my country. The journalist asked me: when will you come, […]

Righteous Jews Urge Pro-Azeri Rabbis To Cancel Planned Conference in Baku

By Harut Sassounian, Shortly after I wrote a column two weeks ago condemning European pro-Azerbaijan Rabbis for planning to hold their conference in Baku, I was pleasantly surprised to receive an email from 18 mostly Jewish prominent individuals, including eight righteous Rabbis, who condemned the trip to Azerbaijan and called for its cancellation. In a […]

Luis Moreno Ocampo the USA, France, and Russia can stop the Karabakh Genocide By Azerbaijan in one minute detail in a Video

It’s like a shock, but it’s obvious, it’s a #genocide today, and the question is not to debate the genocide but to prevent the killings in Nagorno Karabakh. (First Prosecutor of Intl. Criminal Court – Luis Moreno Ocampo) #ArtsakhBlockade #AzerbaijanIsATerroristState

Aliyev Genocide can’t be said in public, State Department official Yuri Kim: Video

Bob Menendez։ Azerbaijan’s Blockade of Artsakh has Hallmark of Genocide Unreal. I’ve never witnessed anything like this. Yuri Kim, a State Department official, says she can’t publicly answer why Azerbaijan’s dictator has kept the Lachin corridor closed — meaning she knows his plans are to starve Artsakh into coercion. A deeply troubling non-answer that speaks […]

Genocide is About to Unfold in Artsakh, and the West Has Secured a Front-Row Seat

by Karnig Kerkonian  For seventeen days, Azerbaijani special forces and military personnel—masquerading as “environmentalists”—have blocked the only road connecting Artsakh to Armenia. They have effectively severed the only lifeline the Artsakh Armenians have to the outside world—a lifeline guaranteed by the Trilateral Statement of November 10, 2020. With 120,000 Artsakh Armenians now completely encircled and isolated, Azerbaijan is […]

US senator urges sanctions on Azerbaijan to prevent ‘genocide’

A top senator on Tuesday urged the United States to impose sanctions on Azerbaijan’s leader, accusing him of starting a campaign of “genocide” against an ethnic Armenian enclave, charges rejected by Baku. Armenia has accused Azerbaijan of spurring a humanitarian crisis by closing Armenia’s only road link into Nagorno-Karabakh, although the enclave’s separatist authorities said […]

In an effort to whitewash its criminal record, Azerbaijan unilaterally decides to send ‘aid’ to victims of its blockade

At the behest of the #Azerbaijani regime associated with terrorism, there is a pattern of altering the attire of terrorists to align with their propagandistic narrative. These individuals, who are consistently identified as terrorists, exhibit a versatile facade. They might portray themselves as members of the Red Crescent on one occasion, only to swiftly transform […]

Turks are well taught that the Diaspora should be defeated first so that the issue of Armenia can be easily resolved. Yunona Hakobjanyan

People in Armenia have become a little more desperate and indifferent. But at the same time, people understand well what is happening around them. Los Angeles-based doctor and public figure Yunona Hakobjanyan said on the air of 168TV’s “Review” program, talking about the impressions she got from her visit to Armenia this time. According to […]

Understanding Azerbaijan’s Blockade of the Lachin Corridor as Part of a Wider Genocidal Campaign

The Tip of the Iceberg Understanding Azerbaijan’s Blockade of the Lachin Corridor asPart of a Wider Genocidal Campaign against Ethnic Armenians. IntroductionAs the world condemns Azerbaijan’s blockade of the Lachin Corridor, we must not lose sight ofthe deeper threat fueling the humanitarian catastrophe: the full-scale ethnic cleansing and potentialgenocide of Armenians in Nagorno-Karabakh 1 and […]

Why Do We Expect the World to Care?

By now, most informed Armenians have digested the results of the emergency meeting of the U.N. Security Council on the closure of the Berdzor (Lachin) Corridor and the dire situation in our beloved Artsakh—the humanitarian disaster that is unfolding before our eyes. The result is the same that Armenians have grown accustomed to over the […]

Surprisingly few people know these two Aliev sixes in Armenia.

By Aleksander Lapshin, Surprisingly few people know these two Aliev sixes in Armenia. Meanwhile, all the evil that Ilhamostan is doing against Armenia and Artsakh comes from these two. On the left head of the SGB, General Ali Nagiev, and on the right head of the Ministry of Internal Affairs, General Vilayat Evazov. All abductions, […]

More Posts from this Category

Copyright © 2026 · News Pro Theme on Genesis Framework · WordPress · Log in

%d